Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên của sự lo âu. Và thật đáng buồn, nỗi lo lắng ấy không chỉ là gánh nặng của người lớn mà còn đè nặng lên đôi vai của những đứa trẻ. Tôi đã chứng kiến quá nhiều bậc cha mẹ cảm thấy kiệt sức, cạn kiệt năng lượng khi phải đối phó với một trong những biểu hiện rõ rệt nhất của nỗi lo lắng ở con cái: suy nghĩ quá mức (overthinking).
Những câu hỏi lặp đi lặp lại, những nỗi sợ hãi vô hình, những phản ứng thái quá… tất cả đều làm giảm sự tự tin và bào mòn năng lượng sống của con.
Trẻ bị áp lực suy nghĩ quá mức
Nhưng tôi cũng đã chứng kiến một sự thay đổi ngoạn mục, một sự giải thoát mạnh mẽ khi các bậc cha mẹ ngừng phản ứng bằng sự trấn an lặp đi lặp lại, và bắt đầu phản ứng bằng chiến lược và lòng trắc ẩn. Đây không phải là một sự thay đổi nhỏ, mà là một sự chuyển đổi tư duy cốt lõi, từ một người “chữa cháy” trở thành một “người cố vấn tư duy” cho con.
Bạn không cần phải hoàn hảo. Bạn chỉ cần hiện diện.
Bốn ví dụ về sự chuyển đổi mạnh mẽ
Dưới đây là bốn câu chuyện thực tế (tên đã được thay đổi) mà tôi đã hướng dẫn. Chúng cho thấy cách các bậc cha mẹ đã thay đổi cách tiếp cận và những điều kỳ diệu đã xảy ra sau đó.
1. Từ xoa dịu đến củng cố chiến lược: Trao quyền cho con
Carla luôn trấn an cậu con trai Jake, 11 tuổi, mỗi khi con lo lắng về bài kiểm tra. “Con đã ôn đủ rồi. Mẹ nghĩ con sẽ làm tốt.” Nhưng sự trấn an của cô chỉ làm nỗi lo lắng của con ngày càng lớn.
Thay vì trả lời những câu hỏi lặp đi lặp lại, Carla bắt đầu dạy con một chiến lược mới: tự trấn an. Cô nhẹ nhàng hỏi: “Con hãy hỏi giọng nói bình tĩnh của mình xem nó nghĩ gì?”. Hoặc “Nếu một người bạn đang lo lắng như con, con sẽ nói gì để giúp bạn ấy bình tĩnh?”.
Sự thay đổi tinh tế này đã trao lại nhiệm vụ trấn an cho Jake. Nó không chỉ giúp Jake giải tỏa nỗi lo lắng tạm thời, mà còn bắt đầu xây dựng sự tự tin và khả năng tự chủ từ bên trong.
2. Từ sửa chữa đến đồng hành: Tôn trọng cảm xúc của con
Zoe, 9 tuổi, khóc nức nở vì sợ làm bài tập toán sai. Bản năng của người cha Marcus là lao vào sửa bài và giải thích. Nhưng điều này chỉ khiến con gái im lặng và càng thêm lo sợ.
Marcus đã học cách không vội vàng “sửa chữa” cảm giác khó chịu của con. Anh ngồi xuống cạnh Zoe, thừa nhận cảm xúc của con: “Đây là sự cầu toàn đang trỗi dậy, đúng không con? Ba hiểu mà. Đôi khi ở chỗ làm, ba cũng rất lo lắng.” Anh ở bên cạnh con, cùng con “quan sát” nỗi lo lắng đến và đi.
Khi không còn áp lực phải giải quyết ngay lập tức, Zoe đã học được một bài học vô giá: chấp nhận và xử lý sự khó chịu, không phải bằng cách né tránh mà bằng cách đối mặt với nó một cách bình tĩnh.
3. Từ phân tích quá mức đến làm dịu hệ thần kinh: Tạm dừng vòng xoáy lo âu
Mỗi đêm, Lily, 12 tuổi, lại chìm vào những suy nghĩ hỗn loạn. Bà nội ốm? Sợ trượt bài kiểm tra? Mẹ Priya theo bản năng cố gắng lý giải, nhưng điều đó chỉ khiến tâm trí con càng thêm hỗn loạn. Não của Lily không cần logic; nó cần sự bình tĩnh.
Priya đã chuyển từ việc giải quyết từng suy nghĩ sang việc làm dịu hệ thần kinh của con. Cô hướng dẫn con các công cụ đơn giản: hít thở theo nhịp, cầm một vật lạnh, hoặc đơn giản là nói to “Đây là một suy nghĩ bị mắc kẹt. Tôi sẽ quay lại vào ngày mai.”
Priya đã giúp Lily hiểu rằng: bạn không cần phải hoàn thành mỗi suy nghĩ, mà chỉ cần tạm dừng chúng lại để tâm trí được nghỉ ngơi.
4. Từ quản lý hành vi đến hiểu yếu tố kích hoạt: Nhìn xuyên qua nỗi lo lắng
Lauren từng cho rằng cậu con trai Devin, 14 tuổi, lười biếng và bất tuân khi luôn trì hoãn làm bài tập. Nhưng cô đã học được rằng, “thái độ” của con thực chất chỉ là nỗi lo lắng trá hình.
Thay vì cằn nhằn, Lauren đã học cách “giải mã” hành vi của con. Khi Devin nói “Nhỡ con làm hỏng thì sao?”, Lauren hiểu rằng đó không phải là sự bất tuân mà là sự sợ hãi. Cô nói một câu đầy thấu hiểu: “Nghe như não con đang muốn mọi thứ phải hoàn hảo. Con có muốn cùng mẹ nói chuyện với giọng nói đó không?”.
Câu nói đó đã giúp Devin cảm thấy được thấu hiểu thay vì bị phán xét, và quan trọng hơn, nó đã giúp cả hai cùng tìm ra gốc rễ của vấn đề.
Suy nghĩ cuối cùng
Bạn không cần phải là một nhà trị liệu để giúp con thoát khỏi tình trạng suy nghĩ quá mức. Bạn chỉ cần thay đổi vai trò của mình: từ một người trấn an kiệt sức thành một người cố vấn đầy chiến lược.
Sự chuyển đổi này không chỉ giải phóng con bạn khỏi chiếc lồng lo lắng, mà còn trao cho chúng một công cụ vô giá để đối mặt với những thách thức của cuộc sống. Đó là một món quà bạn có thể tặng con, và nó sẽ thay đổi cuộc đời cả hai.
