Đối phó với định kiến về trầm cảm hay các vấn đề tâm lý trên lý thuyết thì dễ, nhưng đối mặt trực tiếp với nó ngoài đời thực lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Nó thường ập đến vào lúc chúng ta ít ngờ tới nhất, và biến chúng ta thành những kẻ yếu đuối nhất.
Tôi là một nhà tâm lý học lâm sàng. Nghề của tôi là giúp người khác chữa lành. Nhưng trớ trêu thay, tôi cũng là một bệnh nhân mắc chứng rối loạn tâm trạng. Nhiều người nghĩ đó là sự kết hợp hoàn hảo để thấu hiểu. Nhưng đôi khi, đó lại là một gánh nặng vô hình.
“Sân Khấu” Ở Hiệu Thuốc
Đó là một tối Chủ Nhật đông đúc. Tôi đứng ở hiệu thuốc với bộ dạng không thể nào “xu” hơn: mặc chiếc áo nỉ cũ mèm của chồng, quần thể thao thùng thình và mái tóc rối bù vì đã vài ngày lười gội. Trông tôi chính xác là hình ảnh của một người đang mệt mỏi và kiệt sức vì căn bệnh của mình.
Khu vực quầy thuốc được thiết kế cao hơn sàn nhà, khiến dược sĩ nhìn xuống tôi như một đấng tối cao, còn tôi như kẻ đi cầu xin. Tôi chỉ muốn lấy thuốc nhanh rồi biến mất.
Nhưng không. Một giọng nói vang lên từ trên cao: “Manning!”
Tôi bước tới. Dược sĩ hỏi, to và rõ ràng giữa đám đông đang chờ đợi: “Ông muốn lấy chai Lithium loại nắp chống trẻ em hay loại thường?”
Khoảnh khắc đó, tôi ước có một cái hố nẻ ra dưới chân để tôi chui xuống. Mọi ánh mắt đổ dồn về phía tôi. Họ đánh giá. Lithium không phải là thuốc kháng sinh hay thuốc đau bụng. Hầu hết mọi người đều biết: Lithium = Bệnh tâm thần. Và trong mắt họ, bộ dạng luộm thuộm của tôi giờ đây không còn là sự lười biếng nữa, mà là triệu chứng của một “kẻ điên”.
Lý Thuyết Giỏi, Thực Hành “Fail”
Là một nhà tâm lý học, tôi đã viết hàng tá bài báo khuyên mọi người hãy cởi bỏ lớp vỏ xấu hổ. Tôi biết chính xác kịch bản phải làm: Nhìn thẳng vào mắt dược sĩ, yêu cầu được tôn trọng quyền riêng tư, và nhắc nhở họ về quy tắc ứng xử.
Nhưng tôi đã làm gì? Tôi đứng im. Tôi “xịt keo” cứng ngắc.
Tại sao? Vì tôi sợ. Tôi sợ rằng nếu tôi phản ứng, nếu tôi tỏ ra tức giận hay bật khóc, hành vi của tôi sẽ bị họ soi xét qua “lăng kính bệnh tật”. Họ sẽ không nghĩ tôi đang bảo vệ quyền lợi, họ sẽ nghĩ: “Đấy, bệnh nhân tâm thần đang lên cơn đấy.”
Sự chênh lệch giữa điều tôi biết và điều tôi làm chính là khoảng cách giữa học tập thụ động và hành động có chủ ý. Và hôm đó, tôi đã thất bại.
Những Lời Nói Dối Ở Phòng Nha
Sự kỳ thị không chỉ ở những nơi xa lạ, nó len lỏi vào cả những không gian “chuyên nghiệp”.
Tại phòng nha khoa, cô trợ lý cầm tờ khai y tế của tôi và hỏi oang oang giữa phòng chờ im phăng phắc: “Tôi không đọc được mấy loại thuốc này. Seroquel… cái này để làm gì?”
Đáng lẽ tôi nên nói sự thật. Nhưng nhìn những người xung quanh đang hạ tờ tạp chí xuống để hóng chuyện, tôi lại hèn nhát.
“Để ngủ,” tôi nói dối.
“Thế còn cái này…?”
“Cũng để ngủ. Tất cả đều để ngủ,” tôi tiếp tục nói dối, trong khi tâm trí gào thét rằng “Đó không phải việc của cô!”.
Cảm giác đó thật tồi tệ. Nó giống như việc bạn bị tước đi sự tự tin ngay tại nơi bạn cần được chăm sóc nhất.
Bài Học Khiêm Tốn Về Lòng Can Đảm
Trải nghiệm này dạy tôi một bài học khiêm tốn: Đưa ra lời khuyên cho người khác dễ hơn gấp ngàn lần việc tự mình thực hiện nó. Tôi giỏi đấu tranh với định kiến trên giấy tờ, nhưng lại thất bại khi đối mặt trực tiếp.
Nhưng nhận ra sự “hèn nhát” này không phải để tự trách móc. Đó là bước đầu tiên để thay đổi. Chúng ta cần hiểu rằng, chiến đấu với sự kỳ thị không phải lúc nào cũng là những cuộc biểu tình ồn ào. Đôi khi, đó là cuộc chiến nội tâm để giữ vững phẩm giá của mình trước một ánh nhìn soi mói.
Nếu bạn cũng đang ở trong hoàn cảnh này, hãy nhớ: Muốn hạnh phúc, hãy bắt đầu bằng cách tử tế với chính mình trước. Đừng ép mình phải trở thành “chiến binh” ngay lập tức nếu hôm nay bạn chỉ muốn được bình yên.
Và lần tới, khi đối mặt với định kiến, tôi hy vọng mình sẽ đủ can đảm để uống “liều thuốc” mà tôi vẫn hay kê cho người khác: Sự tự tôn.
